สมาร์ทกลาสกำลังถูกออกแบบให้ดูเหมือนแว่นธรรมดามากขึ้น แต่ความแนบเนียนนี้กำลังสร้างคำถามใหม่ว่า คนรอบข้างจะรู้ได้อย่างไรว่ากำลังถูกบันทึกภาพหรือไม่
จากโรงพยาบาล ร้านค้า ห้องสอบ ไปจนถึงศาล เรื่อง Privacy เริ่มขยับจาก “ความกังวล” ไปสู่การออกกฎใช้งานจริงแล้ว
สมาร์ทกลาสในปัจจุบันถูกพัฒนาให้เล็ก เบา และดูคล้ายแว่นธรรมดามากขึ้นเรื่อย ๆ ซึ่งในมุมของผู้ใช้งานถือเป็นพัฒนาการที่ดี
แต่ในอีกด้านหนึ่ง ความแนบเนียนของมันกำลังสร้างปัญหาใหม่ขึ้นมา
เมื่อคนรอบข้างแทบแยกไม่ออกว่าแว่นที่กำลังมองมาที่ตัวเอง เป็นแว่นธรรมดา หรือเป็นสมาร์ทกลาสที่มีกล้องและสามารถบันทึกภาพได้
นี่อาจกลายเป็นหนึ่งในปัญหาใหญ่ที่สุดของสมาร์ทกลาสในอนาคต
เคสแพทย์ใส่สมาร์ทกลาส จุดชนวนคำถามเรื่องความไว้ใจ
หนึ่งในประเด็นที่กำลังถูกพูดถึงอย่างมากบน Reddit คือกรณีผู้หญิงรายหนึ่งตั้งคำถามกับแพทย์ที่ใส่สมาร์ทกลาสระหว่างการตรวจ ซึ่งเป็นสถานการณ์ที่ผู้ป่วยจำเป็นต้องถอดเสื้อผ้าบางส่วน
ประเด็นสำคัญคือ ขณะนี้ยังไม่มีหลักฐานว่าแพทย์รายดังกล่าวบันทึกภาพผู้ป่วยจริง
แต่คำถามที่เกิดขึ้นกลับน่าสนใจกว่านั้น
คนไข้จะรู้ได้อย่างไรว่าแว่นกำลังบันทึกอยู่หรือไม่?
เพียงแค่รู้ว่าอุปกรณ์บนใบหน้าของอีกฝ่าย “สามารถ” บันทึกภาพได้ ก็อาจเพียงพอแล้วที่จะทำให้ผู้ป่วยรู้สึกไม่สบายใจ โดยเฉพาะในสถานการณ์ที่ต้องการความเป็นส่วนตัวสูง
นี่จึงไม่ใช่แค่เรื่องของเทคโนโลยีหรือกฎหมาย แต่เป็นเรื่องของ Trust หรือความไว้วางใจ ระหว่างคนสองคนด้วย
เมื่อกล้องเริ่มดูเหมือนแว่นธรรมดา
ประเด็นเดียวกันกำลังเกิดขึ้นในร้านค้าและพื้นที่สาธารณะ
เมื่อสมาร์ทกลาสที่มีกล้องเริ่มมีราคาถูกลง และเข้าถึงผู้ใช้ทั่วไปได้มากขึ้น ปัญหาไม่ได้อยู่แค่ว่าใครสามารถซื้อได้
แต่คือคนอื่นจะรู้ได้อย่างไรว่า กำลังถูกถ่ายอยู่หรือไม่
สมาร์ทโฟนยังมีสัญญาณบางอย่างที่สังเกตได้ง่าย เช่น การยกโทรศัพท์ขึ้นมา การหันกล้อง หรือการมองหน้าจอขณะถ่าย
แต่สมาร์ทกลาสแตกต่างออกไป
ผู้ใช้อาจเพียงแค่ยืนมองตามปกติ โดยคนที่อยู่ตรงหน้าแทบไม่มีทางรู้ว่ากล้องกำลังทำงานอยู่หรือไม่
และนี่คือจุดที่ทำให้สมาร์ทกลาสแตกต่างจากกล้องบนสมาร์ทโฟนอย่างมาก
จากความกังวลเรื่อง Privacy เริ่มกลายเป็น “กฎของสถานที่”
เรื่องนี้ไม่ได้หยุดอยู่แค่ความรู้สึกไม่สบายใจของผู้คนอีกต่อไป
ในสหราชอาณาจักร ร้านอาหาร คลับ โรงละคร และผับบางแห่งเริ่มกำหนดข้อจำกัดเกี่ยวกับการใช้สมาร์ทกลาสที่สามารถบันทึกภาพได้
บางสถานที่สามารถขอให้ผู้ใช้ถอดแว่น ขณะที่บางแห่งไม่อนุญาตให้ใช้ระหว่างการแสดง หรือห้ามบันทึกภาพลูกค้าและพนักงานโดยไม่ได้รับอนุญาต
ล่าสุด ศาลในอังกฤษและเวลส์ยังประกาศไม่อนุญาตให้นำ Meta Glasses เข้าไปภายในอาคารศาล โดยผู้ที่นำอุปกรณ์เข้ามาจะต้องฝากไว้กับเจ้าหน้าที่
จุดที่น่าสนใจคือ สมาร์ทโฟนยังสามารถนำเข้าไปได้ภายใต้ข้อกำหนดเรื่องการบันทึกภาพ
แต่สมาร์ทกลาสกลับถูกควบคุมเข้มงวดกว่า
เหตุผลสำคัญคือ การบันทึกด้วยสมาร์ทกลาสสังเกตได้ยากกว่าสมาร์ทโฟน
ห้องสอบก็เริ่มเจอปัญหาเดียวกัน
ปัญหานี้เริ่มเกิดขึ้นในระบบการศึกษาด้วย
กัมพูชามีรายงานการตรวจพบอุปกรณ์อัจฉริยะหลายชิ้นระหว่างการสอบระดับประเทศ ซึ่งหนึ่งในนั้นเป็นสมาร์ทกลาส
แม้จะไม่ได้หมายความว่าอุปกรณ์ทุกชิ้นถูกนำมาใช้โกงข้อสอบ แต่เหตุการณ์นี้สะท้อนปัญหาใหม่สำหรับผู้คุมสอบอย่างชัดเจน
ในอดีต การมองหาสมาร์ทโฟนหรืออุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ผิดปกติอาจไม่ใช่เรื่องยาก
แต่ถ้ากล้อง ไมโครโฟน AI และระบบสื่อสารทั้งหมดถูกซ่อนอยู่ในอุปกรณ์ที่มีหน้าตาเหมือนแว่นสายตาธรรมดา การตรวจสอบจะยากขึ้นมาก
แล้วไฟ LED บอกสถานะบันทึกภาพเพียงพอจริงหรือ?
ผู้ผลิตอย่าง Meta มีระบบไฟ LED สำหรับแสดงสถานะขณะถ่ายภาพหรือวิดีโอ และยังพยายามออกแบบระบบเพื่อป้องกันการปิดบังไฟแสดงสถานะ
ในทางเทคนิค นี่ถือเป็นแนวทางที่สมเหตุสมผล
แต่ปัญหาของ Trust อาจไม่ได้อยู่เพียงแค่ว่า
“มีไฟหรือไม่มีไฟ”
แต่อยู่ที่ว่า คนที่ถูกกล้องหันเข้าหา รู้หรือไม่ว่าไฟนั้นหมายถึงอะไร และมองเห็นมันชัดเจนพอหรือไม่
คนทั่วไปส่วนใหญ่รู้ทันทีว่า เมื่อมีคนยกโทรศัพท์ขึ้นแล้วหันกล้องมาทางเรา เขาอาจกำลังถ่ายภาพหรือวิดีโอ
แต่กับสมาร์ทกลาส ผู้ใช้อาจเพียงแค่มองมาที่เราเท่านั้น
และเราไม่มีทางรู้ว่าหลังเลนส์นั้นกำลังเกิดอะไรขึ้น
นี่จึงกลายเป็นความย้อนแย้งที่น่าสนใจ
ยิ่งสมาร์ทกลาสถูกออกแบบให้เหมือนแว่นธรรมดามากเท่าไร ปัญหาเรื่อง Trust ก็อาจยิ่งเพิ่มขึ้นมากเท่านั้น
สมาร์ทกลาสอาจไม่ได้แพ้เพราะเทคโนโลยี
ที่ผ่านมาเวลาเราพูดถึงอนาคตของสมาร์ทกลาสหรือ AI Glasses มักสนใจกันว่า AI ฉลาดแค่ไหน กล้องดีหรือไม่ แบตเตอรี่อยู่ได้นานแค่ไหน หรือเมื่อไรตัวแว่นจะเล็กและเบาพอสำหรับการใส่ทั้งวัน
แต่เหตุการณ์ที่เกิดขึ้นกำลังชี้ให้เห็นอีกตัวแปรหนึ่งที่สำคัญไม่แพ้กัน
คนที่ไม่ได้ใส่สมาร์ทกลาส ยอมรับการมีอยู่ของมันหรือไม่
เพราะต่อให้ผู้ใช้ชอบสมาร์ทกลาสมากเพียงใด แต่ถ้าทุกครั้งที่เดินเข้าโรงพยาบาล ห้องสอบ ห้องประชุม ศาล โรงละคร หรือพื้นที่ส่วนตัว แล้วถูกขอให้ถอดแว่น
ประโยชน์ของการเป็นอุปกรณ์ที่ออกแบบมาให้ ใส่ได้ตลอดทั้งวัน ก็จะลดลงทันที
การแข่งขันของสมาร์ทกลาสในอนาคตจึงอาจไม่ได้มีแค่เรื่อง AI, กล้อง, น้ำหนัก หรือแบตเตอรี่
แต่จะมีอีกหนึ่งการแข่งขันที่สำคัญไม่แพ้กัน
ใครจะสามารถออกแบบสมาร์ทกลาสที่ไม่เพียงทำให้คนใส่อยากใช้งาน แต่ยังทำให้ “คนที่ถูกมอง” รู้สึกปลอดภัยด้วย
ไม่อย่างนั้นในอนาคตเราอาจเริ่มเห็นป้าย
“No Smart Glasses”
เพิ่มขึ้นตามโรงพยาบาล ห้องประชุม ห้องสอบ ร้านค้า หรือสถานที่ต่าง ๆ ไม่ต่างจากป้าย “ห้ามถ่ายภาพ” ที่เราเห็นกันอยู่ในปัจจุบัน
และถ้าไปถึงจุดนั้นจริง
ปัญหาใหญ่ของสมาร์ทกลาสอาจไม่ใช่เทคโนโลยีไม่พร้อม แต่อาจเป็นเพราะสังคมยังไม่ไว้ใจมัน